Еден предмет добива втор живот. Еден стар весник станува пребарлив. Еден графит останува зачуван и откако ѕидот ќе исчезне. Некој подарува книга, некој споделува фотографија, некој бара одговор од институциите. Од вакви мали постапки се создава заедница.
На Арно.мк пишуваме за науката, уметноста, културата и светот околу нас. Дел од идеите ги претвораме во групи, алатки, архиви и граѓански иницијативи. Ги поврзуваме луѓето што сакаат да подаруваат, да истражуваат, да зачуваат нешто вредно или да променат нешто што не функционира.
На оваа страница ги собравме тие активности на едно место. Разгледајте, искористете нешто, приклучете се. Можеби токму вашиот придонес ќе ја придвижи следната приказна.
Солидарност и секојдневна помош
Дај, не фрлај
Од 2016 година ја градиме културата на подарување и повторна употреба. Преку „Дај, не фрлај“ употребливите предмети наоѓаат нови сопственици: облека, книги, играчки, мебел, апарати и многу други работи што некому веќе не му требаат, а на друг можат да му значат. Идејата се прошири преку локални и сродни групи, а оригиналната група во 2026 година стана јавна за да биде полесно достапна.
Подарете нешто што може да се користи, побарајте предмет што ви треба и почитувајте го договорот со другиот човек. Довербата се гради токму така. Повеќе за групата.
Екологија: помалку отпад, поздрав простор за живеење
Кеса не, благодарам. Торба си носам!
Група посветена на намалувањето на пластичните кеси и еднократната пластика. Преку неа споделуваме информации, примери и граѓански реакции, а поттикнуваме и едноставна навика: да си носиме торба. Прописите имаат смисла кога се применуваат, а секојдневните избори им даваат живот.
Не фрлај, не загадувај!
Иницијатива за одговорен однос кон отпадот и јавниот простор, произлезена од „Дај, не фрлај“. Во нејзините активности се вклучија акции за чистење, документирање диви депонии, нивно мапирање и испраќање информации до надлежните институции. Тоа искуство го отвори и поширокото прашање: како да создадеме помалку отпад и да го прекинеме кругот на фрлање, депонирање и горење.
Прочитајте ја малата историја на граѓанските акции за собирање отпад.
Еколошко, евтино, ефикасно!
Место за практични идеи за поодржливо секојдневие: разумно купување, повторна употреба, намалување на штетните производи и заштеда на ресурси. Личниот буџет и грижата за околината често се среќаваат во истото решение.
Дај, не фрлај: „Старо купујем!“
Обид за подобро поврзување на граѓаните со неформалните собирачи на материјали. Групата е наменета за размена на информации за предметите и материјалите што можат да се преземат, повторно да се употребат или да се селектираат, со цел да се намали нивното завршување на несоодветни места.
И јас одам со велосипед (точак) на работа
Мала иницијатива за навика со поширок ефект: кога условите дозволуваат, до работа да стигнеме со велосипед. Помалку автомобили, помалку издувни гасови и повеќе движење. Споделувањето искуства може да охрабри уште некого да ја испроба својата секојдневна маршрута на две тркала.
Културна меморија: да го зачуваме она што исчезнува
Графит.мк
Графитот денес е тука, утре можеби е пребоен. Преку Графит.мк ги документираме графитите и уличната уметност од Скопје и Македонија, ги поврзуваме фотографиите со локации, автори и сеќавања и разговараме со луѓето од сцената.
Од оваа работа произлегоа графити-приказните, магазинот „ГРРФТ“, графити-времепловот и интерактивната мапа на скопските графити. Ако фотографирате, наведете локација и датум; ако знаете автор или приказна, споделете ги. Така архивата станува попрецизна.
Временска капсула
Граѓанска архива на колективната меморија: стари весници, фотографии, огласи, предмети, изгубени топоними и секојдневни навики. Во нив ги бараме трагите на тоа како сме живееле, што сме создавале и што сме заборавиле.
Групата ги поврзува личните архиви и сеќавања со истражувачките текстови на Арно.мк. Споделете документ, исечок или фотографија, со извор и приближен датум кога ги знаете. Повеќе за иницијативата.
Временска капсула: стари фирми и натписи
Посебна иницијатива за документирање дуќански табли, фирмописи, занаетчиски исписи, реклами, излози и други траги од визуелниот идентитет на градовите. Зад една табла може да стои цела семејна, занаетчиска или деловна историја. Фотографирајте ја, забележете каде се наоѓа и споделете што знаете за луѓето и местото зад името.
Дигитализација, мапи и отворени архиви
Со ArnOCR работиме на претворање на скенираните стари македонски печатени материјали во пребарливи документи. Ги испитуваме и можностите за чет-бот асистенти во архивирањето, кои помагаат при истражувањето на дигитализираната граѓа.
Преку мапи и времеплови ги поврзуваме документите со места, настани и луѓе. Можете да ги разгледате „Алтернативно Скопје во 1990-тите“, скопските видеотеки, „Електронско Скопје“ и нашите тематски времеплови. Поширок избор од истражувањата е достапен во отворениот архив „Временска капсула“.
Македонскиот јазик, науката и образованието
Јазични алатки и дијалектни речници
Го истражуваме македонскиот јазик преку игра, пишување и дигитални експерименти. Во нашата збирка јазични алатки има панграми, анаграми, поговорки, хаику и правописни игри, како и Велешки речник, Малешевски речник и магнетната поезија „Збор по збор“.
Алатките се експериментални и бесплатни за користење. Создаваме простор во кој македонскиот јазик може да се користи креативно, а локалните говори да добијат современа и достапна форма.
Астрономска опсерваторија во Македонија
Групата собира заинтересирани граѓани, научници и ентузијасти околу идејата за современа национална астрономска опсерваторија. Придонесуваме преку истражување на претходните обиди, собирање информации и поврзување на поддржувачите.
Во соработка и размена со Граѓанско-научната космичка агенција и други познавачи на темата, ја дополнувавме историјата на иницијативите. Во 2026 година пишувавме и за новиот предлог и за неговото стигнување до Собранието. Ова е долгорочна заедничка работа во која секое стручно знаење, документ и одговорна поддршка може да помогне.
Креативна наука, Science.mk и Creative.mk
Популаризацијата на науката и културата е една од почетните идеи на Арно.мк. Покрај „Креативна наука“, ги создадовме и агрегаторите Science.mk и Creative.mk. Во 2025 година ги реактивиравме во поедноставена форма на science.arno.mk и creative.arno.mk, за полесно откривање содржини од науката, технологијата, уметноста и културата.
Бесплатни книги и практични калкулатори
Дел од нашите изданија ги споделуваме како бесплатни електронски книги. За секојдневните одлуки за енергијата ги подготвивме и енергетските калкулатори: за соларни инвестиции, потрошувачка на струја и споредба на трошоците за греење. Тие служат за ориентација и учење, со резултати што зависат од внесените податоци и претпоставки.
Јавен глас и поддршка за заедницата
Преку Арно.мк отвораме прашања за животната средина, институционалната одговорност, културната политика, пристапот до знаење и видливоста на македонскиот јазик. Пренесуваме граѓански барања, истражуваме проблеми и предлагаме конкретни чекори.
Меѓу овие текстови се анализите за хаваријата во „Тораница“, управувањето со отпадот, повикот за солидарност со „Антолог“ и предлогот за поддршка на музичкото издаваштво. Со експерименталното EP „Револуционерни песни за 21. век“ ги пренесовме темите за екологијата, идентитетот и отпорот и во музичка форма.
Во овие активности се среќаваат нашите сопствени иницијативи, соработките и поддршката за работата на други граѓани и организации. Заедничката цел е јавните прашања да добијат внимание, знаење и можност за дејствување.
Како да се вклучите?
Изберете нешто што ви е блиско. Подарете употреблив предмет. Споделете стара фотографија со извор. Дополнете податок за графит, дуќан, музички настан или заборавено место. Испробајте алатка и пријавете грешка. Пренесете корисен текст до некого кому може да му помогне.
Ако имате предлог, исправка или материјал за некоја од иницијативите, пишете во соодветната група или на contact@arno.mk. Личните податоци и договорите за преземање предмети споделувајте ги во приватна комуникација.
Овој преглед ќе го дополнуваме со новите активности и со развојот на постојните. Некои иницијативи се поактивни, други чуваат вредно искуство и материјали од претходните години. Секоја од нив почна од некој мал проблем и од желбата да се направи нешто корисно.