По силното невреме што го зафати Скопје, издавачката куќа „Антолог“ соопшти дека нејзините магацински простории се целосно поплавени. Според нивната објава, уништени се десетици илјади книги, возило, инвентар, техника и речиси сè што со години било дел од секојдневното функционирање на оваа издавачка куќа.
Како заедница која ги сака книгите, која живее со книгите и за културата, она што се случи со „Антолог“ нè погоди многу. Дополнително, бидејќи лично ги познаваме луѓето од „Антолог“, знаеме дека и тие се како нас: луѓе што со години работат вредно, упорно и со љубов, верувајќи дека книгата има смисла, дека културата има смисла и дека секоја страница е дел од нешто поголемо од обична работа.
Затоа би сакале да помогнеме. Лично, колку што можеме, но и преку Арно.мк, како медиум и платформа што отсекогаш се обидувала да биде на страната на културата, книгите, авторите, читателите и луѓето што создаваат.
Истовремено, би сакале да ја повикаме и пошироката книжевна, културна и читателска заедница да размисли како може да помогне: писателите, издавачите, преведувачите, уредниците, лекторите, дизајнерите, книжарите, библиотекарите, читателите, љубителите на книгите и на „Антолог“, Друштвото на писателите на Македонија, Македонскиот ПЕН центар, здруженијата на преведувачи, библиотеките, книжарниците, културните центри, фестивалите, факултетите, медиумите и сите поединци и организации на кои книгата и културата им значат.
Секако, свесни сме дека во ваков момент не треба да се создава дополнителен товар за „Антолог“. Од нив зависи што од ова ќе биде можно, што им е навистина потребно и кога ќе може да се координира. Самата реалност на терен ќе покаже што е остварливо веднаш, што подоцна, а што можеби воопшто не е потребно. Затоа овој текст не е обид да се наметне план, туку да се отвори простор за организирана, внимателна и проверена солидарност.
Ова е огромна материјална загуба, но и силен удар врз македонската книжевна сцена. Кога се уништуваат книги, не се уништува само стока. Се уништуваат години труд, преводи, уредувања, лектури, дизајни, корици, ракописи, соработки, промоции, книжевни пријателства и читателски навики.
Еве неколку идеи како можеме да помогнеме:
1. Физичка и логистичка помош
Доколку „Антолог“ побара помош на терен, потребни можат да бидат луѓе за расчистување, сортирање, пакување, пренесување и документирање на штетата.
Особено корисни би биле лица со искуство во магацинска работа, транспорт, работа со книги, архивирање, библиотекарство или организација на теренски акции.
Важно е ваквата помош да не се организира самоволно. На терен треба да се оди само ако има јасен повик, точна локација, време, лице за контакт и конкретна задача.
2. Опрема за санација
Во овој момент многу корисна може да биде опремата за чистење, сушење, заштита и преместување на материјали.
Можат да се понудат чизми, ракавици, маски, заштитни одела, најлони, пластични гајби, палети, кутии, пумпи за вода, одвлажнувачи, вентилатори, продолжни кабли, батериски ламби, средства за чистење, крпи, сунѓери, колички за пренос и друга магацинска опрема.
Оние што имаат ваква опрема можат однапред да се пријават дека ја ставаат на располагање, за да може да биде побарана кога и ако ќе биде потребна.
3. Привремен простор за складирање
Една од најважните форми на помош може да биде привремен сув и безбеден простор.
Издавачи, книжарници, печатници, фирми, здруженија, културни центри или поединци што располагаат со магацин, гаража, канцеларија, подрум без влага или друг употреблив простор можат да понудат привремено складирање на зачуваните книги, опрема, документи или мебел.
Во вакви ситуации, просторот често е исто толку важен колку и парите. За да се спаси она што може да се спаси, потребно е брзо преместување на суво, чисто и безбедно место.
4. Транспорт
Секој што може да обезбеди комбе, камионче, автомобил, луѓе за товарење и истовар или гориво за транспорт, може да биде од голема корист.
Транспортот може да биде потребен за преместување книги, полици, техника, мебел, документација или опрема за санација.
И тука е важно сè да биде координирано: кој вози, кога, од каде, до каде, што се пренесува и кој го презема при прием.
5. Професионална помош
Во ваква ситуација не е потребна само физичка помош. Може да биде потребна и стручна поддршка.
Правници можат да помогнат со совети околу штета, договори, осигурување и институционални постапки. Сметководители можат да помогнат со проценка, евиденција и документација. Фотографи и видеографи можат да помогнат со документирање на состојбата. Дизајнери, новинари и комуникатори можат да помогнат со јавни објави, кампањи и визуелни материјали. Луѓе со искуство во проекти можат да помогнат со апликации за фондови, донации и меѓународна поддршка.
Секој што има знаење, контакт или професионална вештина може да се стави на располагање.
6. Поддршка од издавачи, книжарници, печатници и културни институции
Издавачите, книжарниците, печатниците, библиотеките, културните центри и фестивалите можат да помогнат на повеќе начини: со простор, транспорт, логистика, контакти, организација на акции, поддршка во обновување на дел од уништените изданија или со идни хуманитарни настани.
Ова е момент кога целата издавачка сцена може да покаже дека, и покрај секојдневната конкуренција, постои заеднички интерес: книгите да преживеат, издаваштвото да продолжи, а културниот простор да не остане сам при ваква несреќа.
7. Хуманитарни книжевни настани
Кога ќе се создадат услови и кога „Антолог“ ќе може да ја координира таквата поддршка, писателите, преведувачите, книжарниците, библиотеките, културните центри и фестивалите можат да организираат настани за помош.
Тоа може да бидат книжевни читања, разговори со автори, промоции, аукции на потпишани книги, донаторски вечери, продажни штандови или тематски настани посветени на македонското издаваштво.
Приходот од ваквите настани би можел да биде насочен кон „Антолог“, според модел што ќе биде договорен транспарентно и во координација со издавачката куќа.
8. Потпишани книги, авторски примероци и аукции
Писателите, илустраторите, преведувачите и уметниците можат да помогнат со потпишани примероци од свои книги, авторски изданија, ретки примероци, ракописи, илустрации, графики или други предмети што би можеле да се понудат на хуманитарна продажба или аукција.
Ова е особено соодветна форма на помош затоа што доаѓа токму од книжевната и уметничката заедница. Авторите можат да помогнат не само со зборови, туку и со нешто што има симболична и реална вредност.
9. Медиумска видливост и проверени информации
Најважно е да се споделуваат само проверени информации. Во првите денови по ваква несреќа лесно се шират неточни податоци, неофицијални повици и добри намери што создаваат дополнителен хаос.
Затоа секој апел треба да содржи јасни информации: што точно се бара, кој го бара, каде се носи, кога се носи, кој го прима и како ќе се користи.
Арно.мк е подготвен да отстапи медиумски простор за објавување проверени повици, списоци на потреби, акции, настани и иницијативи поврзани со помошта за „Антолог“.
10. Една заедничка форма за понуди за помош
За помошта да не се изгуби во коментари, пораки и телефонски јавувања, би било корисно да се отвори едноставна форма во која луѓето ќе можат да наведат што можат да понудат.
Формата може да содржи: име и презиме, контакт, вид на помош, достапно време, дали лицето има возило, дали може да помогне физички, дали нуди простор, дали нуди опрема, дали нуди професионална услуга, дали сака да организира настан или хуманитарна продажба.
Таквата форма би помогнала помошта да се систематизира и да се повикаат вистинските луѓе во вистински момент.