Арно.мк повторно ги поканува сите цртачи, екипи и луѓе од графити сцената да споделат точни информации, корекции, фотографии и податоци за нови и стари екипи. Целта е следната верзија на плакатот „СК/МК графити екипи 1995–2025“ да биде уште поточна и побогата архива на македонската улична уметност.
Плакатот „(Скоро) дефинитивен времеплов – СК/МК графити екипи 1995–2025“ е обид на едно место да се собере родословот на македонската графити сцена во последните три децении.
На него се опфатени првите обиди, раната скопска сцена, BioSquad, СГ2/ОКС, Urban Bastards, Охридската графити сцена, првите специјализирани сајтови, Графити шоп Хром, новите генерации, регионалните сцени, како и повеќе екипи и индивидуални цртачи од Скопје, Охрид, Куманово, Кавадарци, Битола, Струга, Гевгелија и други градови.
Плакатот не е замислен како конечна пресуда, туку како жива архива. Затоа и во самиот наслов стои „скоро“ дефинитивен времеплов.
Зошто е важно да се архивира графити сцената?
Графити културата по својата природа е флуидна. Екипите се менуваат, таговите исчезнуваат, ѕидовите се пребојуваат, фотографиите се губат, а многу важни информации остануваат само во сеќавањата на луѓето што биле дел од сцената.
Токму затоа ваквиот плакат е важен.
Во Македонија нема многу систематски обиди за архивирање на графити и уличната уметност. Дел од историјата постои во стари фотографии, избришани веб-сајтови, заборавени профили, приватни архиви, разговори и лични сеќавања. Ако тие информации не се соберат навреме, голем дел од сцената може да исчезне без трага.
Забелешки, корекции и молк
По објавувањето на плакатот, до редакцијата на Арно.мк се јавија повеќе цртачи и луѓе од сцената со забелешки дека има неправилности, пропусти или неточности. Тоа е сосема очекувано за ваков проект. Станува збор за сцена што се развивала неформално, без институционална документација и често надвор од официјалните културни текови.
Но, откако редакцијата ги покани тие забелешки да бидат прецизно посочени – со конкретни имиња, години, екипи, тагови, фотографии или извори – комуникацијата застана таму.
Ова не го кажуваме како критика, туку како реална состојба. Неформалната култура кај нас ретко се архивира. Луѓето што ја создаваат најчесто сакаат да цртаат, да прават, да интервенираат во просторот – не да пополнуваат архиви. Тоа е особено разбирливо во графити културата, каде минливоста е дел од самата уметност.
Сепак, ако самата сцена не помогне да се запише сопствената историја, таа историја ќе остане расфрлана, нецелосна и лесно избришлива.
Нови информации: Охрид, ЧКЉ Кру и следната верзија
Во меѓувреме, веќе почнаа да пристигнуваат и нови информации што ќе помогнат плакатот да се дополни.
Меѓу нив се податоци за нов бран на Охридската графити сцена, со екипи и цртачи активни од 2021 година наваму. Ова е особено важно бидејќи Охрид има посебно место во историјата на македонските графити, но делот по 2001 година досега беше многу помалку документиран. Се работи за екипите SAP, VM и CZM.
SAP (Show And Prove) 2021 (Dzoce, Kemist, Wark, Nobi)
VM (Vlashka Maala Crew) 2023 (Sono, Nobi, Kris, Hrilex6, Anze, Bito)
CZM (Цртачко здружение на Македонија) 2025 Охрид, Тетово, Струга (Sink, Pekka, Kris, Nobi, Guts, Misk)
Сите овие екипи се обединети во едно движење наречено „Уметност“, настанато во 2025 година.
Пристигна и информација за постарата ЧКЉ Кру од 2001 година, поврзана со NDRJ и PSILA, која исто така ќе биде земена предвид при дополнувањето на плакатот.
Овие дополнувања се токму причината зошто плакатот го нарековме „скоро дефинитивен“. Тој не треба да биде затворена верзија на историјата, туку основа врз која сцената може да ја надградува сопствената архива.
Секоја точна информација, секоја фотографија, секоја корекција и секое сведоштво помагаат следната верзија да биде попрецизна, побогата и поблиска до реалната приказна на македонските графити.
Благодарност до сцената
Од Арно.мк сакаме посебно да му се заблагодариме на Хром за трпението, вниманието и сите корекции што ги направи на првата верзија на плакатот. Неговите забелешки беа клучни за плакатот да стане поточен, покорисен и поблизок до реалната историја на сцената.
Голема благодарност и до сите други што дадоа значајни информации, насоки, исправки и сведоштва: Иво Ј., FPO/TUBE, ДРАШ за ОКС, Јане за UNC и Кавадарци, Вутар, RASK, Флим, PSILA, NDRJ, GoSpot, Горан Ристовски за Струга, Trendo за Куманово, Јане Теохаревски, Valdamarr Sveinaldsson за Охрид, како и до графити сцената во целина.
Без вакви информации од луѓето што биле таму, што цртале, фотографирале, паметат или сè уште активно ја градат сцената, ваков плакат не би можел да постои.
Повик до цртачите и екипите
Затоа Арно.мк повторно ги поканува сите заинтересирани цртачи, екипи, фотографи, колекционери, сведоци и истражувачи да ни испратат информации што можат да помогнат во дополнување и корекција на плакатот.
Нè интересираат:
– нови графити екипи;
– стари екипи што недостасуваат;
– точни години на формирање;
– членови и тагови;
– градови и локални сцени;
– фотографии од графитите;
– фотографии од флаери, настани, изложби и акции;
– информации за стари сајтови, графити настани и важни моменти од сцената;
– корекции на веќе внесените податоци.
Информациите може да ги споделите директно во Фејсбук-групата Графит.мк, заедно со фотографии и основни податоци: кој цртал, која екипа, кој град, која година или период, доколку е познато. Може да ни пишете и на мејл: contact.arno.mk@arno-mk
Ако ни испраќате информации по мејл, ве молиме задолжително да приложите и фотографии од графитите, кога ги имате. Без фотографии, дел од податоците тешко можат да се проверат, архивираат и поврзат со конкретен период, екипа или град.
Особено се добредојдени информации за поновите генерации и за сцените надвор од Скопје, бидејќи токму тие најчесто остануваат најмалку документирани.
Плакатот е почеток, не крај
Целта не е да се направи „официјална историја“ што ќе затвори дебата, туку отворена архива што ќе може да се дополнува. Плакатот е почеток, не крај.
Ако има грешки, тие треба да се поправат. Ако има празни места, тие треба да се пополнат. Ако има заборавени луѓе и екипи, треба да се вратат во приказната.
Ова не е само плакат за графити екипи. Ова е обид да се зачува дел од историјата на македонската улична уметност – пред да ја избрише следниот слој боја.