Ако имате или планирате да поставите соларни панели на куќата, викендицата или фирмата, наскоро ќе работите според нови, попрецизни правила. Новиот Предлог-закон за користење на енергија од обновливи извори детално го уредува т.н. нето-мерење — начинот на кој луѓето што сами произведуваат струја (најчесто преку соларни панели) ја пресметуваат сметката за електрична енергија. Еве едноставно објаснување што значи тоа и што се менува.
Кој е „потрошувач-производител“?
Законот воведува посебен статус за граѓани и фирми кои истовремено трошат и произведуваат струја — на пример, домаќинство со соларни панели на покривот. Овој статус се вика потрошувач-производител, а во некои случаи повеќе соседи можат заеднички да формираат колективен потрошувач-производител ако се сместени во иста зграда или деловен објект.
Три различни шеми, според големината на инсталацијата
Клучна новина е што начинот на пресметка веќе не е ист за сите — тој зависи од јачината (моќноста) на вашата електрана:
- До 16 kW → се применува нето-мерење
- Од 16 kW до 50 kW → се применува нето-пресметка
- Над 50 kW → комерцијална шема на снабдување (како кај класичните производители)
Значи, обичните домаќинства со помали соларни системи (типично до 16 kW) ќе останат на нето-мерење, додека поголемите инсталации минуваат на друг модел.
Како функционира нето-мерењето (за инсталации до 16 kW)
Идејата е едноставна: кога вашите панели произведуваат повеќе струја отколку што трошите (на пример, среде ден додека сте на работа), вишокот оди во мрежата. Тој вишок не се губи — се памети како енергетски депозит, кој подоцна го користите кога трошите повеќе отколку што произведувате (на пример навечер).
Конкретно, според законот:
- Секој месец се прави пресметка на нето-разликата — колку струја сте испратиле во мрежата (плус депозитот што веќе го имате) наспроти колку сте презеле од мрежата.
- Ако сте испратиле повеќе отколку што сте презеле, вишокот не се наплатува како потрошувачка, туку се пренесува како депозит за наредните месеци.
- Ако сте презеле повеќе отколку што сте испратиле, разликата се фактурира според договорот со снабдувачот.
- Еднаш годишно, најдоцна до 1 април, снабдувачот прави финална пресметка за претходните 12 месеци.
- Доколку по финалната пресметка ви останал вишок на енергија, снабдувачот е должен да ви го исплати тој вишок по договорена цена, без дополнителни мрежни или други надоместоци. Ако имате нерамирани долгови, прво тие се намируваат, а остатокот ви се исплаќа во рок од 30 дена.
За да сето ова функционира технички, операторот на мрежата има обврска да ви постави двонасочно броило (кое одделно ја мери испорачаната и преземената струја) и контролно броило на самата електрана.
Како функционира нето-пресметката (за инсталации од 16 до 50 kW)
Кај малку поголемите инсталации, наместо да се мери количина енергија, се мери паричната вредност:
- Вишокот струја испорачан во мрежата се претвора во финансиски депозит — пари што ви стојат „на страна“ за идни сметки.
- Депозитот се пресметува како вредност на вишокот по договорената цена, намалена за 5%.
- Ако во некој период потрошите повеќе отколку што сте испорачале, ја плаќате разликата по договорена цена; ако сте испорачале повеќе, разликата ви се додава како паричен депозит.
- Тој депозит го „трошите“ во периодите кога вашата потрошувачка ја надминува сопственото производство.
Значи, разликата помеѓу нето-мерење и нето-пресметка е следнава: нето-мерењето работи со киловат-часови (физичка енергија), додека нето-пресметката работи со денари (парична вредност), со мал одбиток од 5%.
Зошто ова е важно за граѓаните
Целта на овие правила е да се поттикне уште повеќе луѓе да инвестираат во соларни панели и други обновливи извори за сопствени потреби, со јасна гаранција дека:
- вишокот струја нема да остане неискористен или неисплатен;
- пресметките се прават по јасен, законски утврден распоред (месечно и годишно);
- операторите на мрежата имаат конкретни обврски (двонасочно броило, месечно доставување податоци, регистар на потрошувачи-производители).
Со поставување јасни прагови (16 kW и 50 kW) и јасни правила за пресметка, законот прави разлика помеѓу малите домашни системи и поголемите комерцијални инсталации, што треба да ја направи целата постапка попредвидлива и за граѓаните и за операторите на дистрибутивните мрежи.