Во нашата група Временска капсула (што е воедно и име на рубрика на Aрно.мк), каде што споделуваме и анализираме исечоци од стари весници, нашиот вреден и посветен архивар Златко Ангелески – сподели еден навидум мал, но всушност многу значаен исечок.
На прв поглед, текстот е класична кратка градска вест: Зоолошката градина во Скопје во 1972 година имала рекордни 200.000 посетители, над 500 животни, нови павилјони и амбиција да изгледа како сериозна југословенска институција. Се зборува за недостиг од работници, за немање водич, за немање ветеринарен лекар, за тоа дека со години барале средства од Советот за култура и образование, но без резултат. Имаат само еден работник за зелените површини. Градината нема естетски изглед. Материјално е загрозена.
Но, како што често се случува со старите весници, вистинската вредност не е само во бројките. Понекогаш најважен е еден ред, едно име, една функција што не ја наоѓаме никаде на друго место.
Во овој случај, тоа име е Владимир Забијакин.
Во исечокот од „Вечер“, објавен на 25 август 1972 година, Забијакин е јасно наведен како директор на Зоолошката градина во Скопје. Тоа веднаш ни го привлече вниманието, затоа што во достапните дигитални траги речиси никаде не се појавува во таа функција. Го има како човек од природно-научната сфера, како истражувач, како дел од историјата на Природонаучниот музеј – но не и како директор на Зоолошката.
А тоа е важна архивска дупка.
На сајтот на Природонаучниот музеј, Владимир Забијакин се појавува во историјатот на Ботаничкото одделение. Таму се наведува дека почетоците на ова одделение датираат од 1957 година, со неговото вработување, кога тој прв започнал со обновување и развој на ботаничкото одделение во рамките на музејот. Значи, не станува збор за случаен административец, туку за човек од научната и институционалната средина, поврзан со природонаучните збирки, со флората, со музејот и со една поширока култура на собирање, класифицирање и претставување на живиот свет.
Но во 1972 година, Владимир Забијакин, го наоѓаме и во друга улога: на чело на Зоолошката градина.
Токму затоа овој мал весникарски текст станува повеќе од куриозитет. Тој отвора едно пошироко прашање: колку всушност ја знаеме институционалната историја на Зоолошката градина во Скопје?
Од Караман до Забијакин: Зоолошката како дел од природно-научната идеја за градот
Зоолошката градина во Скопје е формирана во 1926 година, од тричлена комисија со која раководел д-р Станко Караман, биолог и доктор по зоологија од Сараево. Истата година била предложена и денешната локација на градината. Во почетокот таа зафаќала 4 хектари и располагала со скромен број животни, претежно добиени како подарок од други зоолошки градини и поединци од Балканот и Европа.
Ова е важен почеток, бидејќи Зоолошката не се појавува како изолиран забавен парк со животни, туку како дел од една поширока природно-научна и урбана замисла. Во истиот период се развиваат и Природонаучниот музеј, Градскиот парк и Ботаничката градина. Со други зборови, овој дел од Скопје бил замислуван како простор каде градот ќе се сретне со природата, науката, образованието и јавниот живот.
Караман е клучна фигура во таа приказна. Во еден труд тој се споменува (иако со згрешено име „Славко“) како директор на Зоолошката градина. Бидејќи со почетокот на Втората светска војна Караман со семејството го напуштил Скопје, за работната реконструкција е оправдано неговиот период да се бележи како 1926–1941.
Потоа следува голема празнина. Токму затоа 1972 година и името Владимир Забијакин се толку важни.
Во продолжение го пренесуваме транскриптот од весникот, да го зачуваме неговото присуство во нашата дигитална сфера.
200.000 ПОСЕТИТЕЛИ НА ЗООЛОШКАТА ГРАДИНА
Зоолошката градина во Скопје се простира на 4.000 квадратни метри површина. Последните години во неа се направени околу десет нови павилјони а повеќе од старите се реновирани и прилагодени за подобро живеење на птиците и животните. Во неа живеат над 500 разни животни. По површина и бројност таа е трета во Југославија. Годинава е постигнато своевиден рекорд — 200.000 посетители. Директорот на градината Владимир Забијакин ни рече дека имаат потреба од повеќе работници, но бидејќи Собранието не може да ги финансира, принудени се да вршат напорна работа. — Потребен ни е водич, ветеринарен лекар и повеќе неприучени работници. Што да се прави кога немаме од никаде помош. Баравме пет години средства за водич од Советот за култура и образование, но тие не се во можност да ни помогнат. Имаме само еден работник за одржување на зелените површини, меѓутоа тоа не е доволно. Заради тоа и градината нема естетски изглед. Ние сме материјално загрозени, — ни рече директорот на Зоолошката градина Владимир Забијакин. Б. О. ВЕЧЕР ☆ 25 август 1972 година
Уште еден куриозитет. Во текстот има печатна грешка: „4.000 метри квадратни“. Но, од други извори знаеме дека површината била 4 хектари или 40.000 метри квадратни.
Работна листа на директори на Зоолошката градина во Скопје
Бидејќи никаде не успеавме да најдеме листа на директори на зоолошката градина, решивме сами да ја направим.
Оваа листа е работна архивска реконструкција, составена од достапни јавни извори, весникарски траги и поединечни документи. Празните места се оставени намерно, како потсетник дека институционалната меморија не е завршена работа, туку процес.
| Години / потврден период | Име | Функција |
|---|---|---|
| 1926–1941 | д-р Станко Караман | основачка фигура / директор на Зоолошката градина |
| 1942–1971 | — | непознато |
| 1972 | Владимир Забијакин | директор |
| 1973–2001 | — | непознато |
| 2002–2003 | д-р Верица Николова Ефремовска | в.д. директор / директорка |
| 2004–2005 | — | непознато / празнина за истражување |
| 2005–2006 | д-р Анастас Петров | в.д. директор |
| 2006–2009 | д-р Анастас Петров | директор |
| 2009–2010 | Дане Кузмановски | в.д. директор |
| 2010–2011 | Дане Кузмановски | директор |
| 2011–најрано 2014 | Татјана Стаменов | в.д. директор / директорка |
| најдоцна 2016–2018 | Јорданчо Милошевски | директор |
| 2018–2021 | Ѓорѓи Галетановски – Чомбе | директор |
| 2021–2022 | Кристијан Стаменов | в.д. директор |
| 2022–2023 | Драган Илиевски | в.д. директор |
| 2023–2025 | Зоран Попов | в.д. директор |
| 2025–денес | Катерина Костова | в.д. директорка |
Историјата на Зоолошката градина не е само список на директори и животни, туку и приказна за надлежности, финансирање и институционални преместувања: од 1926 до 1991 била под Град Скопје, од 1991 до 2005 под Министерството за култура, а од 1 септември 2005 повторно под Град Скопје. Денес, од првичните 4 хектари од времето на Караман, таа е проширена на 12 хектари, со соработка со ЕАЗА од 2006 година и со колекција што во декември 2022 броела 603 животни од повеќе видови.
Уште неколку податоци за Владимир Б. Забијакин
Владимир Забијакин бил меѓу првите луѓе што ја обновувале и развивале ботаничката дејност во Природонаучниот музеј во Скопје. Неговата потесна област, според научните траги, била бриофитската флора – мовови.
Се јавува како автор на трудови за Пелистер, меѓу кои и трудови за листести мовови и Hepaticae од планината Пелистер, а се појавува и како коавтор со Златко Павлетиќ за бриофитската флора околу глацијалните езера на Шар Планина. Изданието „Briofitska flora obalnog područja glacijalnih jezera šarplaninskog masiva“, објавено во Fragmenta Balcanica, е издание на Природонаучниот музеј во Скопје од 1960 година.
Значи, во македонски контекст, Владимир Забијакин бил важен ран истражувач на флората, особено на мововите, и човек поврзан со институционалното оформување на ботаничкото одделение во Природонаучниот музеј. Со овој исечок, кон неговата скромно видлива биографија се додава уште една функција: директор на Зоолошката градина во Скопје во 1972 година.
Уште една службена трага за Забијакин ја пронајдовме во решение бр. 17-1195/2 од 19 мај 2003 година, објавено во „Службен весник на Република Македонија“, Владимир Забијакин се јавува како член на Управниот одбор на Зоолошката градина – Скопје, кој тогаш се разрешува од должност. Ова не значи дека во 2003 година бил директор, но е важна потврда дека неговата врска со Зоолошката не завршила со директорската функција од 1972 година. Напротив, покажува дека Забијакин останал дел од институционалната меморија и управувањето на Зоолошката градина и многу подоцна.
Ова значи дека Владимир Забијакин е континуирано присутен во институционалната историја на природонаучните установи во Скопје: во Природонаучниот музеј од 1957 година, а во Зоолошката градина најмалку од 1972 година – кога е потврден како директор – па сè до 2003 година, кога се јавува како член на Управниот одбор. Токму затоа се наметнува прашањето: како е можно име со толку долга и јасна институционална трага денес речиси да не постои во јавната дигитална меморија поврзана со Зоолошката градина?
Неговата биографија засега останува речиси недостапна во нашиот онлајн простор. Нашиот придонес е фрагментарен, но токму таквите фрагменти понекогаш ја отвораат архивата: еден весникарски исечок, едно име, една функција, една реченица во која некој што исчезнал од јавната меморија повторно добива место во историјата на градот.