Слој избледена боја врз ронлива фасада. Под нозете крцка искршено стакло од прозорец кој одамна престанал да одвојува внатре од надвор. Некој, некогаш, токму тука оставил трага со спреј. Графит врз руина. Тоа не е најобичен вандализам врз туѓ имот, туку нечиј крик во празнината на еден заборавен простор.
Во држава каде селата се празнат, а фабриките скапуваат како метални скелети, овие простори се нашите несакани архиви. Токму таа магија на „напуштеното“ ја лови Мариана Цветкоска преку нејзиниот инстаграм профил Abandoned Macedonia. Она што започна во 2020 година, денес е вистинска дигитална временска капсула со над 830 постови и 12.600 следачи. Како детектив на историјата, сокриена зад објективот, таа ги истражува напуштените домови низ Македонија, наоѓајќи стари фотографии и газиени ламби кои сведочат за една тивка, но болна миграција од село кон град, но и за една реалност на транзиција која што никогаш не завршила.
Едно од најпознатите и најдобро документирани вакви места е стечајната фабрика за обоени метали „Купрум“, која што е галерија на отворено за најпознатите членови на македонската графити сцена како Хром, Драш, Pack, Miks и многу други.
Ние во арно.мк, како пасионирани архивари на урбаната меморија, со особен интерес го следиме нејзиниот труд. Преку нашиот проект „Графити приказни“ и групата „Графит.мк“, нашата цел е да ја документираме графити сцената која пулсира низ државата. Напуштените објекти се природно платно за оваа субкултура. Затоа ги вкрстивме нашите патеки – прелистувајќи го профилот на Мариана и нашата ФБ архива, тргнавме во потрага по уличната уметност скриена далеку од очите на јавноста.
Овие градби се лузната на еден систем кој дозволи просторот околу нас да биде препуштен на забот на времето. Од одморалиштето во Радожда до веќе срушените стари куќи во Црниче, секој напуштен објект е сведок за длабока општествена негрижа и социо-економски егзодус. Додека центрите на моќта градат нови, безлични зданија за брз профит, нашата реална, автентична и некогаш жива историја тивко се распаѓа – како жив мртовец!
Но, графитите врз нивните ѕидови пружаат отпор, создавајќи свој етички микрокосмос на улицата. Тој урбан респект кон јавниот простор одамна е документиран; како што е забележано во дипломската работа „Урбан фолклор: графити сцената во Скопје“ (Тина Митева, 2009), цртачите честопати свесно ги бираат маргините. Во едно од сведоштвата во трудот, авторката под псевдоним Руки објаснува:
„Не цртам баш на ново нешто, на нова фасада… сакам градов да ми биде убав. […] Има секогаш места за цртање, мислам има и напуштени куќи во градов и разрушени згради и фасади, кај што може да се црта и графитите да траат многу…“
Во земја во која толку многу нешта се оставаат на забот на времето, можеби токму графитите се најискрениот доказ дека празнината никогаш не останува сосема празна. Токму овде лежи парадоксот – мртвите фасади добиваат најдолг живот. Ова е доказ дека дури и кога сè друго ќе замине, постои човечка потреба да се остави свој потпис во времето и да се разубави распаѓањето.
Ова не е само галерија на заборавена естетика, туку повик за паметење. Во продолжение го претставуваме нашиот избор на графити пронајдени на напуштени објекти пренесени на повеќе од 150 фотографии! Пред овие ѕидови целосно да станат прав, погледнете што имаат да ни кажат.
Галерија на графити на напуштени објекти од Инста профилот „Abandoned Macedonia“
Галерија на графити на напуштени објекти од ФБ групата „Графит.мк“ (собрани за оваа прилика и во голем дел фотографирани од Гоце Тунт)
Автори на фотографиите: Бранко Прља, Гоце Тунт, Valdamarr Sveinaldsson, Небојша Гелевски – Бане, Трајан Трајановски, Иван Калчев, Александра Тодоровиќ, Јован Карамач
