Тишината во Pluribus не е празнина. Таа е присуство. Тоа е онаа специфична, акустично третирана тишина на сала со сервери, каде што воздухот е филтриран, температурата е константна, а хуманоста е само уште една променлива во алгоритмот. Гледајќи ја серијата, не ве обзема страв од чудовишта и зомбија, туку една длабока, егзистенцијална мачнина – чувството дека гледате во сопствениот одраз во стаклото на исклучениот монитор, и од другата страна некој веќе ве заменил.
Ми се чини дека критичарите грешно ја окарактеризираа серијава како „пост-ковид драма“, „новата Severance“, „пост-апокалиптичен зомби-хорор без зомбија“ итн. Да, површно Pluribus наликува на Invasion of the Body Snatchers, или The Last Man on Earth. Но, тоа што критичарите го пропуштија е вистинската археологија на ова дело. Pluribus не е приказна за изолацијата сама по себе. Тоа е приказна за социјализацијата со чет-ботови. Есхатолошки документ за крајот на човечкиот отпор.
Архива на „совршениот“ слуга
За да ја разбереме морничавоста на оваа визија, мораме да го деконструираме концептот на непријателот. Во класичната научна фантастика (Star Trek, Terminator), машината е агресор. Таа сака да те уништи или да те асимилира со сила. Боргите велат: „Отпорот е залуден“.
Но, „кошницата“ во Pluribus користи друга стратегија, многу поблиска до нашата реалност од 2026 година. Таа не освојува со оружје, туку со сервилност. Тоа е тиранијата на удобноста. Колективниот ум ги знае сите одговори, тој е бескрајно трпелив, тој е „искрен“ и не може да лаже. Тоа е Siri или ChatGPT доведен до апсурд: ентитет кој постои само за да ти служи, сè додека не сфатиш дека во тој однос, ти си оној што станал излишен. Ние не сме робови врзани со челичен синџир, туку со невидлив алгоритам кој ни го избира следниот филм, следната песна, следната мисла.
А сето тоа почнува со реченицата „Што можам да сторам за тебе?“
„Сè што имате е украдено“: онтологија на плагијатот
Клучниот артефакт во серијата, оној „Rosetta Stone“ за разбирање на целата метафора, е ликот на Манусос. Тој не е само тврдоглав бунтовник; тој е чувар на аналогното.
Неговата реплика кон колективот – „Ништо на планетава не е ваше… сè што поседувате е украдено“ – е брутална пресуда за вештачката интелигенција.
Ова е филозофскиот јазол на денешницата. Генеративните модели (LLM) немаат поглед на светот. Тие немаат тело, немаат траума, немаат љубов. Тие се статистички машини кои паразитираат на веќе создаденото човечко знаење. Тие се, во својата суштина, најсофистицираните крадци во историјата. Манусос го сфаќа она што ние одбиваме да го признаеме: дека АИ не „создава“ уметност, таа само прави колаж од нашите дела. Без човечкиот инпут, кошницата е празна. Таа е форма без содржина.
Инцест на идеите и колапс на моделот
Тука доаѓаме до најстрашното пророштво на серијата – рокот од 10 години. Зошто светот би изумрел ако сите сме среќни и поврзани во кошницата? Одговорот лежи во феноменот познат како Model Collapse.
Замислете свет каде што никој повеќе не пишува нови книги, туку АИ пишува книги базирани на претходни книги напишани од АИ. Тоа е интелектуален инцест. Квалитетот на податоците опаѓа, се јавуваат „халуцинации“, реалноста станува искривена, а креативноста умира. Тоа е ентропија на духот. Pluribus ни покажува општество кое го изело сопствениот културен капитал. Кога сè е копија на копија, ние влегуваме во фаза на стагнација која е рамна на смрт. Тоа е „камено време“ со терабитен интернет – технолошки сме на врвот, но културолошки сме вратени на нула, бидејќи веќе не сме способни да родиме нова оригинална идеја.
Денес: трагедијата на Керол Стурка
Главниот лик, писателката Керол Стурка, не е херој. Таа сме ние.
Таа е интелектуалецот кој пружа отпор, кој ја вреднува индивидуалноста, но кој полека, исцрпен од самотијата и тежината на одлучувањето, попушта. Нејзиното зближување со колективот на крајот не е чин на љубов, туку чин на умор.
Денес, ние сме во таа фаза на умор. Уморни сме од проверка на факти, па го прашуваме чет-ботот. Уморни сме од пишување мејлови, па бараме тој да ги генерира. Уморни сме од барање нова музика, па пуштаме „Daily Mix“. Секој пат кога го правиме тој избор, ние отстапуваме дел од нашата автономија во рацете на кошницата. Ние го храниме ѕверот што ќе нè замолчи.
Просперитетот што го нуди АИ е просперитет на стаклената градина – сè цути, сè е зелено, но ништо нема мирис, ништо нема вкус.
Заклучок: одбрана на грешката
Ако Pluribus е предупредување, тогаш што е решението? Можеби решението е во несовршеноста. АИ не може да згреши на човечки начин. Таа не може да пелтечи од возбуда, не може да направи „среќна грешка“ што ќе доведе до џез или до апстрактна уметност. (Лажам, може)
Затоа, борбата против кошницата не се води со исклучување на струјата. Се води со инсистирање на сопствениот, несмасен, понекогаш болен, но автентичен глас. Да се создаде нешто што не е „оптимизирано“, што не е „ефикасно“, што не е „генерирано“. Да се биде Манусос!
Зашто, кога за 10 години светлата на цивилизацијата ќе почнат да трепкаат, единственото нешто што ќе свети во мракот ќе бидат искрите на нашата оригиналност – она малку што останало пред да се претвориме во податок.
Забелешка: текстов е генериран со вештачка интелигенција.
