Оваа недела ја надополнивме страницата на Википедија за Скопскиот фестивал (Скопје фест) – со конкретни податоци за првото издание, од 1968 година, и со појасна структура што ќе може да се доградува. Ова не го гледаме како „крај“, туку како почеток: ќе продолжиме да додаваме нови материјали (исечоци, фотографии, програми, сведоштва), штом ќе стигнат до нас – и штом ги средиме како што заслужуваат.
Овој текст е придружен запис на таа статија: мал контекст, малку градска меморија, и неколку „суви“ факти од 1968 што – кога ќе ги ставиш на куп – звучат како да зборуваат сами за времето. И да не заборавиме: сето ова немаше да биде возможно без архивата на ВБУ Музички Регистар.
1968: „Скопје 68“ и идејата дека песните се јавна работа
Првото издание (под името „Скопје 68“) се одржало на 26 јуни 1968 во Универзалната сала. Во најавите по весниците тоа звучело како нешто сосема нормално, речиси службено: 12 композиции, 15 пејачи, домашни композитори, а настанот се пренесувал и на Телевизија Скопје. Дури и оваа една реченица е важна – затоа што покажува дека фестивалот не бил „само концерт“, туку медиумски настан: музиката како заедничка тема на градот.
Во програмата, покрај солистите, се појавуваат и имиња што денес ги гледаме со друго око: „Безимени“, „Бис-Без“ и квартетот „Ехо“. Не се „фуснота“ – туку знак дека тогашната сцена веќе се разгранува: популарната песна не живее одвоено од бендовите, туку во иста просторија, на иста бина, во ист здив.
Програма што личи на карта на едно време
Од исечоците, „Скопје 68“ изгледа како мапа од денес култни автори и песни: Александар Џамбазов, Славе Димитров, Љубомир Бранголица, Јане Коџабашија, Драган Таконовски, Трајче Органџиев… И наслови што се паметат лесно затоа што се едноставни и јасни: „Срамежливи“, „Планино моја рудино“, „Земи го овој цвет“, „На тој ден“, „Без повраток“…
Тоа е тој тип „фестивалска“ естетика: песните се кратки, насловите се директни, а името на композиторот стои како печат.
Наградите: динари, поени и градска расправа
Во 1968 наградите се и парични и симболички — и тоа е важен детал. Според објавите од тогаш:
- Наградите на публиката биле рангирани со први три места (со износи: 3.000 / 2.000 / 1.000 динари).
- Стручното жири доделило своја награда (исто со паричен износ).
- Имало и награда за текст — наведена како 100.000 стари динари
А најубавото (односно најчовечкото) е што покрај „официјалното“, во извештаите се провлекува и она неофицијално: признание за „најдобар пеач“ од новинарско жири, „најведра мелодија“… Тоа значи дека фестивалот бил тема — дека се зборувало, се спорело, се навивало.
Еден мал скандал во најавите: телеграмата што ја менува програмата
Во исечоците се појавува и мини-драма: најавениот учесник Златко Голубовиќ не настапил (спомнато е дека испратил телеграма на самиот ден), па една песна морала да се изведе во изменета форма — без планираната алтернација.
Ова можеби изгледа ситно, ама за архивата е злато: покажува дека фестивалот не бил стерилен, туку жив организам — со луѓе, суети, договори, нервози, замени во последен момент. Токму тие „мали“ детали го прават 1968 да не звучи како музеј, туку како вечер што навистина се случила.
Зошто ова го правиме (и што следува)
Да се надополни Википедија не е „администрација“ – тоа е јавна меморија. Ако првото издание на Скопје фест остане само како неколку магливи реченици, ќе исчезне како да никогаш не постоело. А ако е вметнато прецизно – со програма, имиња, награди, датум, контекст – тогаш и идните истражувачи (или случајни љубопитници) ќе имаат од што да почнат.
Посетете ја архивата на ВБУ Музички Регистар од Скопје 68, а транскрипциите на извадоците од весници можете да ги најдете тука.