Војаџер 1 е лансиран од НАСА на 5 септември 1977 година како дел од програмата „Војаџер“, со цел истражување на надворешните планети на Сончевиот систем и обезбедување први директни податоци за Јупитер, Сатурн и нивните месечини, како и за условите што владеат на работ од влијанието на Сонцето.
По завршувањето на примарната планетарна мисија, леталото продолжи кон надворешните делови на Сончевиот систем за да ја истражи хелиосферата, а во август 2012 година ја премина хелиопаузата и стана првото човечко летало што влезе во меѓуѕвездениот простор. Сепак, иако сега патува низ меѓуѕвездената средина, тоа сè уште не го напуштило Сончевиот систем во гравитациска смисла.
Надворешната граница на Сончевиот систем
Вистинската надворешна граница на Сончевиот систем ја одредува гравитацијата на Сонцето, која се протега далеку зад сегашната положба на леталото – околу 170 астрономски единици, односно приближно 25 милијарди километри. Тоа е околу четири пати подалеку од орбитата на Плутон и 170 пати подалеку од Земјата.
Сепак, гравитациското влијание на Сонцето се протега уште подалеку, сè до регионот познат како Ортов облак, кој започнува на околу 2.000 астрономски единици и може да се простира до 50.000 астрономски единици во длабочината на вселената.
Златната плоча – порака надвор од јазикот
Покрај својата научна мисија, помалку познат, но исклучително значаен аспект на проектот „Војаџер“ е тоа што леталото било замислено и како можен облик на комуникација меѓу човештвото и евентуална вонземска интелигенција.
На таканаречената Златна плоча се наоѓаат симболички пораки кои не се темелат на ниту еден човечки јазик, религија или култура, туку на универзални концепти како математиката, физиката, геометријата и биологијата – области за кои се претпоставува дека би можеле да бидат препознатливи за секоја интелигентна цивилизација.
Плочата содржи дијаграми што ја прикажуваат положбата на Сонцето во однос на пулсарите, структурата на ДНК, основните хемиски елементи, звуци од Земјата, музика од различни култури и поздрави на повеќе јазици – минимален, но суштински портрет на тоа кои сме ние како вид.
Ова не значи дека научниците очекувале реална средба со вонземјани, туку дека човештвото, за првпат во својата историја, свесно оставило трага надвор од својот планетарен дом – не само како технолошки артефакт, туку и како културен и егзистенцијален потпис.
Љубопитноста во науката и уметноста
Човечката љубопитност произлегува од длабока внатрешна потреба за разбирање, која не се изразува само преку науката, туку подеднакво и преку уметноста, филмот и литературата – области кои често први ги формулираат прашањата што науката подоцна се обидува да ги одговори.
Во научно-фантастичниот филм „Ѕвездени патеки: Филмот“ (Star Trek: The Motion Picture, 1979), фиктивната сонда Војаџер 6 еволуира во самосвесен ентитет што се враќа кон Земјата во потрага по својот создавач. Во филмот „Меѓуѕвезден“ (Interstellar, 2014), режиран од Кристофер Нолан, човештвото патува надвор од Сончевиот систем во потрага по нов дом и одговори за сопствениот опстанок. Во романот „Средба со Рама“ (Rendezvous with Rama, 1973) од Артур Кларк, луѓето испраќаат сонди и експедиции за да истражат мистериозен вонземски објект што навлегува во Сончевиот систем.
Потрагата по други битија и светови станува културен израз на длабоката човечка потреба човекот да не остане сам во универзумот, да го разбере сопственото потекло и да го пронајде своето место во поголемата космичка приказна. Така вселената не се прикажува само како физичко пространство што треба да се истражи, туку како огледало во кое човекот се обидува да ја препознае сопствената суштина, мисија и смислата на сопственото постоење.
Духовното патување – Исра и Ми’раџ
Во исламската верска традиција постои наративот за ноќното патување на пратеникот Мухаммед ﷺ – Исра и Ми’раџ – каде што тој симболично поминува низ седум небесни сфери и се доближува до Изворот на постоењето. Ова патување не се разбира само како движење низ просторот, туку како духовен процес на осознавање, одговорност и смисла.
Ако Војаџер 1 ја претставува хоризонталната, просторно-длабинска потрага на човештвото низ космосот, тогаш Ми’раџ ја симболизира вертикалната – внатрешна и духовна – потрага, насочена кон значењето зад нашето постоење.
Од оваа перспектива, верата не мора да се сфати како спротивност на науката, туку како обид да се именува Изворот на редот и законитоста во универзумот – сила што не ја гледаме директно, но чиј одраз го препознаваме во математичката хармонија и физичките закони.
Наука, уметност и религија – три патишта, иста потрага
На крајот, Војаџер 1, „Меѓуѕвездено“, „Ѕвездени патеки“ и Исра и Ми’раџ – иако припаѓаат на различни области: наука, уметност и религија – не зборуваат за различни нешта, туку за истата човечка потреба да се надмине ограниченото, да се разбере непознатото и да се пронајде смисла во постоењето.
Во реалноста, човештвото ги пробива границите со сонди како Војаџер 1, во уметноста преку филмови и приказни, а во внатрешниот свет – преку духовна потрага.
И можеби токму во таа комбинација – наука, имагинација и вера – се крие најпрецизната мапа на човечкото патување низ космосот и кон подлабоко разбирање на самите себе.