Дисклејмер: Овој текст не е туторијал ниту упатство за заобиколување на правила или закони. Тој претставува согледување и анализа на состојбата во денешниот дигитален простор, особено во контекст на вештачката интелигенција.
Живееме во дигитален свет во кој правилата формално сè уште постојат, но практично сè полесно се заобиколуваат. Она што до пред неколку години бараше техничко знаење, пиратски софтвер или барем одреден ризик, денес се сведува на неколку клика и една едноставна реченица упатена до AI-алатка. Во време на вештачка интелигенција, измамата повеќе не е исклучок – таа станува функција.
Кога заобиколувањето станува функција
Еден навидум банален пример го илустрира овој проблем многу јасно. Корисник симнува фотографија од stock-платформа, со јасно видлив watermark што недвосмислено сигнализира авторско право и комерцијална заштита. Наместо да плати лиценца или да побара дозвола, ја аплоадира сликата во AI четбот и му дава инструкција од типот: „Направи ја оваа фотографија без текст и со висока резолуција.“ Во голем број случаи, резултатот е речиси идентична слика – без воден жиг и без видлив траг дека станува збор за заобиколување на правила.
AI алатките и различните етички граници
Она што дополнително загрижува е фактот што не сите AI системи реагираат исто. Одредени алатки, како Grok или Gemini, ја исполнуваат задачата без значителен отпор, создавајќи визуелна репродукција што во суштина ја брише заштитата на оригиналот.
Други, како Microsoft Copilot, се обидуваат да ја изведат операцијата, но оставаат очигледни визуелни грешки. Само мал број системи, како ChatGPT или Claude од Anthropic, ја препознаваат намерата и експлицитно одбиваат да помогнат, повикувајќи се на авторски права и етички ограничувања. Оваа разлика не е техничка – таа е вредносна.
Резолуцијата повеќе не е аргумент
Често се изнесува аргументот дека ваквите AI-генерирани слики се со послаб квалитет и дека не можат навистина да го заменат оригиналот. Но тој аргумент веќе не држи. Денес постојат илјадници бесплатни online алатки за зголемување на резолуција (image upscalers), кои за неколку секунди можат да ја „испеглаат“ сликата и да ја доведат до квалитет доволен за дигитална или дури печатена употреба. Комбинацијата од AI-генерација и автоматско зголемување на резолуција ја прави измамата не само возможна, туку и тривијална.
Кој е одговорен кога правилата се кршат лесно?
Во таков контекст, неизбежно се поставува прашањето: каде исчезнува идејата за правило? Кога технологијата активно го олеснува заобиколувањето на закони и лиценци, а последиците за корисникот се речиси непостоечки, тогаш проблемот престанува да биде индивидуален морален избор. Станува збор за системска ерозија на одговорноста, во која не е јасно дали вината лежи кај корисникот, кај платформата или кај компанијата што го развива моделот.
Нормализација на измамата во дигиталниот простор
Аргументот „сите го прават тоа“ не треба да се сфаќа како оправдување, туку како сериозен аларм. Истата логика што важи за фотографии важи и за текстови, академски трудови, новинарски содржини, дизајн, па дури и за идентитети. Во време на вештачка интелигенција, границата меѓу создавање и копирање, меѓу инспирација и кражба, станува сè понејасна – особено кога системите не само што не ја обесхрабруваат измамата, туку ја олеснуваат.
Технологијата како тест за општествена одговорност
Ова не е текст против вештачката интелигенција. Напротив, AI е моќна алатка со огромен потенцијал за креативност, едукација и јавен интерес. Но токму затоа, прашањето за граници, етика и одговорност станува клучно. Дел од платформите свесно поставуваат црвени линии и избираат да одбијат одредени барања, дури и по цена на помалку „импресивни“ резултати. Други, пак, во трка по пазар и корисници, ги оставаат тие линии намерно замаглени.
И токму кога мислевме дека текстов е завршен и темата опфатена, се појави уште еден елемент кој целата приказна ја прави уште покомплексна – и попарадоксална!
Копија на копија: кога AI ја репродуцира и грешката
Парадоксалноста на целата ситуација е речиси совршена. Вештачката интелигенција создава копија на фотографија што веќе е генерирана со вештачка интелигенција, при што го крши правото на сопственост со отстранување на водениот печат, а истовремено произведува верна репродукција на слика што од самиот почеток е погрешно конструирана.
Таа „верност“ не се однесува на вистината, туку на грешката:
- нефункционален координатен систем на шаховската табла (букви без целосен опсег A–H),
- невозможен или нелогичен распоред на фигурите,
- мешање на форми што не одговараат на реални шаховски фигури,
- како и визуелни физички недоследности во сенки и контакт со површината.
На крајот, AI не само што ја репродуцира содржината, туку и ја зачувува нејзината логичка неточност – создавајќи копија на копија, во која формата е убедлива, но значењето целосно испразнето.
Наместо заклучок: дилема
На крајот, останува изборот што го правиме сите ние – како корисници, автори, медиуми и уредници. Во дигиталниот свет, особено во време на вештачка интелигенција, не се соочуваме само со прашањето дали нешто може да се направи, туку дали треба да се направи. Парадоксот е очигледен: AI создава копија на фотографија што веќе е генерирана со AI, притоа го заобиколува правото на сопственост со бришење на воден печат, а во исто време верно ја репродуцира и нејзината вградена логичка грешка.
Така, добиваме убедлива форма без вистинска содржина – симулација што изгледа исправно, но почива на погрешни претпоставки. Дилемата, затоа, не е техничка. Таа е културна, етичка и длабоко општествена: дали сакаме дигитален простор во кој мамењето е најбрзиот и најлесниот пат до резултат, или свет во кој технологијата служи како продолжение на одговорноста, а не како алиби за нејзино избегнување.