Доволно е да се погледне само една зачувана насловна страница од јануари 1956 година за да се сфати дека историјата на печатот во Македонија крие слепи дамки.
Маршал Тито мафта од палубата на „Галеб“, а веднаш под него – „Трагедијата и бедата на ноќните пеперуги од париските улици“. На улица „Маршал Тито“ бр. 36, „Штофара“ рекламира евтини цени, додека страниците внатре нудат парадоксални совети: „Дебели, јадете повеќе, ако сакате да ослабнете!“.
Историографијата треба да се ревидира
Официјалната историографија тврди дека весникот „Вечер“ е роден на 11 ноември 1963 година, како дневен пост-земјотресен градски весник. Но, хартијата пред нас раскажува друга приказна. Ова е број 26 од втората година на „Вечер – неделен информативен весник“. Математиката покажува дека првиот број излегол на 17 јули 1955 година.
Архивата открива уште еден фасцинантен детал – визуелната и пазарна транзиција. Во период од само две недели, од број 26 до број 28 (22 јануари 1956), весникот доживува редизајн… и промена на цена!
Клучниот податок не се овие бројки, туку името во импресумот. Главен и одговорен уредник на овој неделник за забава е Бранко Заревски – истиот човек кој осум години подоцна ќе го покрене и дневниот весник „Вечер“. Ова не е коинциденција на името, туку еволуција на една идеја.
Заборавен неделник
Овој ран, заборавен неделник бил вистинска медиумската лабораторија на Заревски. Многу пред 1963 година, тој го тестирал концептот за поурбан медиум кој ќе понуди прозорец кон светот, балансирајќи меѓу политиката и ескапизмот. Колажот од наслови го докажува тоа: се пишува за макартизмот во САД, за Џоан Крафорд и за „богатите безделници“ во Сент Мориц, веднаш до текстовите за земјоделски задруги. Заревски го подготвувал теренот за модерен градски печат многу пред земјотресот да ја наметне таа потреба.
Редизајн на логотипот
Во период од само две недели, од број 26 до број 28 (22 јануари 1956), весникот доживува радикален редизајн. Елегантното, ракописно лого е заменето со тешка, геометриска типографија, а цената двојно скока од 10 на 20 динари.
Ало, архива?
Како е можно овој прототип да биде избришан од меморијата? Институционалната амнезија го прекинува континуитетот. Славејќи го само финалниот производ од 1963, историјата ја игнорира визијата што му претходела. Ова не е само стара хартија, туку доказ дека урбаниот дух на Скопје се градел постепено, преку вакви пилот-проекти кои го едуцирале граѓанинот да чита за Реноар и Холивуд во недела навечер.
Да, се работело за неделник и концептот бил повеќе насочен кон забава отколку кон строго скопски теми. Но, фактите се неумоливи: името е тоа, и уредникот е тој
Архивата е отворена. Овој артефакт заслужува свое место во историјата на македонското новинарство, не како фуснота, туку како темел на она што подоцна ќе стане најчитаниот дневен весник.
