Видеото што неодамна се појави на TikTok, објавено од профилот icantevenproduction, на прв поглед делува како уште еден пример за импресивна визуелна обработка со помош на вештачка интелигенција. Сцената е филмска, атмосферата е напната, а чувството на „нешто што не е како што изгледа“ е намерно нагласено. Изворниот материјал доаѓа од кулминациската сцена во филмот The Game, режиран од Дејвид Финчер, во кој Мајкл Даглас ја игра улогата на Николас Ван Ортон. Но, кога сцената ќе се погледне подлабоко, естетски и филозофски, станува јасно дека не станува збор само за визуелна преработка, туку за поместување на значењето.
Оригиналната сцена: лично откровение, не глобална завера
Сцената е едноставна. Маж влегува во ресторан. Обичен простор, гласови, чинии, смеа. И тогаш, во еден краток момент, сфаќа дека сите што ги гледа околу себе ги видел и претходно. Не како група, туку како случајни луѓе низ градот. Таксист, болничар, келнер, случаен минувач. Сега сите се тука. И сите го гледаат него.
Во The Game, тоа е моментот кога паранојата завршува. Не затоа што светот е безопасен, туку затоа што станува разбирлив. Играта завршува тогаш кога ќе сфатиш дека си бил дел од неа. „I’m back from the dead“, вели ликот на Michael Douglas, и тоа не е триумф, туку тивко враќање во реалноста.
AI-преработката: истата сцена, сосема друго значење
Истата сцена денес се појавува на TikTok, изменета со AI. Ликовите се исти, движењата речиси исти, но чувството е сосема друго. Овде нема олеснување. Нема крај. Овде сцената не значи „сè е во ред“, туку „сè е контролирано“.
AI-верзијата не лаже. Таа не крие дека е обработена. Но прави нешто посуптилно: ја префрла сцената од внатре кон надвор. Од лична приказна во колективен сомнеж. Од филм за идентитет во визуелна порака за моќ.
Поблиска анализа на „замените“
Ако ги гледаме оригиналните сцени од The Game и AI-верзијата една до друга, веднаш станува јасно дека во новите кадри нешто недостасува. Иако замената на лицата на прв поглед изгледа уверливо, чувството е пластично и нереално. Ликовите се движат, зборуваат и се присутни во кадарот, но без вистинска емоција, со роботски гестови и празен поглед што не воспоставува контакт. Она што кај оригиналот било суптилна човечка напнатост и несигурност, во AI-верзијата се претвора во рамна, вештачка површина.
Освен тоа, и колоритот ја издава замената. Оригиналната сцена во The Game е обвиена во ладна, зеленикава светлина, валкана и пригушена, како свет што постојано е малку болен и недоверлив, речиси матриксовски. Во AI-верзијата, таа атмосфера исчезнува. Зеленото се претвора во црвеникава, сатурирана, модерна палета, поблиска до рекламна естетика отколку до филмска напнатост. Наместо чувство на нелагодност и психолошка затвореност, добиваме визуелна агресија што сака да биде „реална“, но ја губи тишината и двосмисленоста на оригиналот. И тука, како и кај лицата, не е проблемот во јасноста, туку во тоа што премногу се гледа, а премалку се чувствува.
Мајкл Даглас, кој во The Game го толкува ликот на Николас „Ник“ Ван Ортон, во AI-верзијата е заменет со Чарли Кирк, со што приватната егзистенцијална криза на еден богат и отуѓен поединец се трансформира во јавна, идеолошка поза на современа медиумска фигура која тврди дека ја „гледа вистината“ зад системот.
Џејмс Ребхорн, кој во филмот ја игра улогата на Џим Фејнголд, клучниот оперативец на играта, во AI-верзијата е претставен како Џефри Епстин, со што фиктивниот корпоративен манипулатор се претвора во симбол на реална, митологизирана моќ, поврзана со тајни мрежи, елити и злоупотреба.
Марк Бун Џуниор, кој во The Game го игра сомнителниот приватен истражител, во AI-верзијата е заменет со Кеш Пател, со што маргиналниот, недоверлив лик од сенките се претвора во препознатлива современа политичка фигура, а сомнежот од лична интрига се пренасочува кон институционална и идеолошка рамка.
Дебора Кара Унгер, која во The Game ја толкува улогата на Кристин, односно Клер, во AI-верзијата е претставена како сопруга на Чарли Кирк, со што нејзиниот оригинален лик на емоционален и морален катализатор во приказната е префрлен во современ идеолошки и медиумски контекст.
Има и други споредни ликови, кои оставаме да ги идентификувате самите.
Што точно прави AI тука?
AI не создава нова вистина и не открива нешто што не постоело претходно. Таа зема сцена што веќе има сопствена тежина и ја преместува во друг контекст. Ја скратува, ја забрзува, ја стилизира и ја ослободува од приказната што ја држела заедно. Наместо дел од една сложена драмска целина, сцената станува самостоен знак, симбол што треба веднаш да биде препознаен и протолкуван.
Во таа трансформација има нешто моќно, но и нешто нестабилно. Не затоа што сцената „лаже“, туку затоа што значењето престанува да биде врзано за конкретна ситуација и станува подвижно, лесно преносливо од еден наратив во друг. Кога оригиналниот кадар и AI-верзијата се гледаат една до друга, разликата не е во квалитетот на сликата, туку во насоката. Во филмот, сцената води кон затворање и разрешување. Во TikTok-видеото, таа останува отворена, како покана за постојан сомнеж без крај.
Ликови што не можат да одговорат
Покрај визуелната и наративната промена, останува и едно потивко, но посериозно прашање. Што значи да се користи лице и глума на актер кој повеќе не може да каже дали се согласува со пораката во која е вграден? Што значи неговото тело и израз да станат материјал за современ наратив што никогаш не го избрал?
Ова не мора да биде аргумент против користењето на AI. Но е јасен повик за внимателност. За етика што не се сведува на правила и забрани, туку на културно чувство дека не секоја техничка можност мора автоматски да стане пракса.
AI како алатка, не како пророк
AI не е судбина и не е автономна закана. Тој е алатка што може да отвора нови начини на читање на културата, да овозможи пристап и интерпретација, да го прошири просторот на израз. Но истовремено може и да ги зацврсти истите стравови и митови, доколку почне да зборува сам, без контекст и без одговорност.
Затоа прашањето не е дали AI ќе нè излаже. Прашањето е дали ние ќе престанеме да споредуваме, да гледаме внимателно и да се сомневаме во она што ни се нуди како очигледно.
Сите се тука. А ние?
Во The Game, моментот кога сите ликови се појавуваат во истиот простор значи крај на илузијата и враќање во реалноста. Во AI-видеото, истиот момент означува почеток на друга состојба — не филмска, туку алгоритамска, во која сцената не се затвора, туку се репродуцира.
Можеби затоа ова видео вознемирува. Не затоа што изгледа премногу реално, туку затоа што премногу прецизно го користи чувството што веќе го носиме со себе: сомнежот дека играта не ја разбираме до крај. А можеби, како и во филмот, вистинското прашање не е кои се „сите“, туку што правиме во моментот кога ќе сфатиме дека и ние сме дел од сцената.
Пост Скриптум
За крај, го споделуваме фрагментот од сценариото на The Game – сцена во која значењето конечно се заокружува и јасно се открива уметничката димензија што машината, колку и да напредува, не може да ја реплицира.
INT. COMMISSARY -- NIGHT
Door swings open. Nicholas and Feingold enter...
A BUSTLING, NOISY COMMISSARY. A cafeteria counter along one
wall. People CHATTING and LAUGHING at rows of long tables.
Nicholas keeps a grip on Feingold, walks forward, stunned...
EVERYONE FROM THE GAME IS HERE: the PARAMEDICS eat with the
HEAVY MAN who faked the heart attack. CHRISTINE'S FATHER is
seated near the airport HOMELESS BUM, BIKINI GIRL and the
MEXICAN MOTHER with her THREE CHILDREN from the bus.
PLUMP GUY, the P.I. who followed Nicholas and had his gun
taken, comes off the cafe line with a soda, spotting
Nicholas... spotting the gun, quaking. He flees...
Nicholas and Feingold continue. BUSINESSMAN 1 and 2 from
Nicholas' club sit near AMBULANCE ATTENDANTS. The TAXI
DRIVER and the FEMALE DETECTIVE chat.
There's the HOTEL MANAGER from the Claremont... the
BELLHOP... the CHINESE WOMAN from Tung Hoy... the DESK CLERK
from the Four Seasons and TEEN THUG. Every incidental
character from Nicholas' recent life.
Nicholas inches into the room. A few of the players begin
to notice him, some trying to place him, others pointing him
out to their dining partners. Nicholas halts, sees...
CHRISTINE rising, picking up her dirty tray, in
mid-conversation till she turns and sees...
Nicholas, who raises his gun.
CHRISTINE
Oh, fuck...
People notice the gun. SOME SCREAM. Everyone goes HUSHED.
CHRISTINE
What are you doing here?
NICHOLAS
I'm back from the dead.