Скопје како механичко чудовиште!

Во еден град како Скопје, невозможно е човекот да не се почувствува како дел од една голема машинерија која е судбоносна, поразителна и го прави да се чувствува како небитно делче од истата.

Во претходните децении Скопје имаше шарм, имаше дух, беше граѓанско, алтернативно, природно, прошетките низ дрворедите и пространите булевари на еден просечен граѓанин на Скопје му носело чувство на задоволство, сплотеност со градот на еден духовен и немеханички начин.

Моите претци се од Скопје, но јас не сум. За некој кој не е роден во Скопје, туку во брдовитото Сараево, пространите отворени и рамни предели на Скопје беа чудесно откритие. Широките велосипедски патеки кои чиниш немаат крај, како спротивност на тесните и тешки за возење и шетање улички од центарот на Сараево, ми се чинеа магични. Дрворедите во Дебар Маало, старите куќи, калдрмата, широките булевари, големиот плоштад, турската чаршија, калето, вонземската градба на МНТ, сето тоа за мене беше откровение. Во моите книги ги опишав овие искуства и ми се чини истото да го правев денес, искуството ќе беше сосема поинакво.


Извадок од есејот „МНТ, ПОМЕЃУ ФАНТАЗИЈАТА И РЕАЛНОСТА“ објавен во книгата „Херои за еден ден, Навраќање кон три урбани артефакти на словенечките архитекти во Скопје“ (СИА, 2016):

1990 година. Заминувам од Сараево засекогаш. Наскоро по моето заминување ќе започне војната и никогаш повеќе нема да се вратам таму. Во мојот нов дом, Скопје, немам другари. Но, затоа го имам мојот скирол со флуоресцентни пластични сопирачки, како Џош Броулин од филмот „Трешин“ и од славните дречливи 80-ти. Фурам по улиците на мојот нов град. Првото што го забележувам додека ги рендам улиците е бескрајната рамнина, дрворедите, големите булевари и патеките за велосипеди кои што ми овозможуваат непречено и долго, долго возење. Ова е невообичаено за некој роден во Сараево и навикнат на стрмните ридишта и тесните улички.

Моите осамени возења низ Скопје на скирол или на мојот Беемикс излепен со лепенки ме водат од Дебар Маало, покрај кејот, преку Камениот мост до „Култура“, во зградата на Музичкото училиште. Детето коешто ги сакаше луѓето, станува момче коешто ги сака книгите. Поминувам часови и часови во големата книжарница „Култура“, во нејзиниот голем темен хол, додека тетките зад касата и фикусите до полиците со книги немо ме гледаат. Надвор ме чека мојот велосипед и потоа со новата книга во ранецот се упатувам пред МНТ кон закривените странични површини одлични за залетување и отфрлување и безбројните скали кои ја прекршуваат рамнината и ме воведуваат во нови авантури.

Во Сараево, од мојата улица кон некогашната „Хајдук Вељкова“, водеа големи и долги скали кои беа предизвик за секој добар возач на беемикс. Веднаш потоа се спуштавме кон Музичката академија и Католичката катедрала и завршувавме во чаршијата каде што вешто ги избегнувавме луѓето. Во мојот нов град, скалите пред МНТ ја нудат истата возбуда, но овој пат без верниот другар до мене и заедничката насмевка, купувањето сладолед и Кока-кола во локалната самопослуга таа после-олимписка 1985-та година. Повторно во Скопје, неговото бескрајно рамно пространство, стариот Камен мост, книжарницата Култура, платото пред МНТ и потоа, ново откритие, Табернакул, новата книжарница во самите простории на МНТ, а внатре – новиот свет на алтернативната книжевност, стрип и уметност, првата „Маргина“ број 2, списание кое што ми го менува светогледот засекогаш.


Скопје денес е стеснето, приклештено од сите страни, речиси не може да дише, буквално и фигуративно. Што ќе им оставиме на генерациите кои доаѓаат? Едно хибридно метално-асфалтно-бетонско чудовиште!? По се изгледа – да.

Како можеме да очекуваме од „дојденците“ да почитуваат еден град кој не се почитува самиот себеси?

May be an image of sky

Градот треба да дише, наместо да се грчи. Треба да се проширува и освојува нови хоризонти, наместо да ја уништува историјата и минатото заради профит и личен интерес. Но, се чини дека е доцна за вакви беседи, сите го знаеме веќе исходот. Последните актуелни случувања и Борбата за Влае ги сплотија граѓаните во заштитата на нивниот град, останува да го видиме исходот. Не се случува прв пат граѓаните да го заштитуваат градот, но ретко успеваат.

Мрачните сили на механичкото размислување за животот во Скопје најчесто победуваат. Во нивниот ум животот е само каква кола возиш и колку пари имаш, грижата за околината завршува во нивниот дом, и не се протега надвор од него. Градот за нив е згради и трговски центри, кафичи и улици. Градот не е паркови и дрвореди, не е велосипедски патеки и книжарници, за нив градот нема душа, туку само тело. Но, парадоксот е во тоа што грижејќи се толку многу за изгледот (наместо за духот), истиот тој изглед станува сосема неприроден, вештачки и отуѓен од човекот, кој веќе не се чувствува пријатно ниту во сопствената кожа!

Единствено што можеме да очекуваме од еден таков град е да изгради дехуманизирана и механизирана претстава за животот и себеси, град на механички чудовишта без чувства и без дух, нешто налик на делото „Човекот како индустриско здание“ од 1926 година на германскиот доктор Фриц Кан.

Man as Industrial Palace," the 1926 Lithograph Depicting the Human Body as  a Modern Factory, Comes to Life in a New Animation | Open Culture

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена.